Yıldırım Akımı ve Ani Akım-Gerilim Darbelerinden Korunma

ERK B50 3P+1 (3XERK B50 + ERK NPE100)		ERK C25 3P+1 (3XERK C25 + ERK C NPE65)

Yıldırım deşarjları, elektrostatik boşalmalar, iletim hatlarında ve şebekelerdemeydana gelen ani dalgalanmalar, elektrikle çalışan cihazların dayanma sınırını aşacak akım ve gerilim darbeleri oluştururlar.
Paratoner sistemi, tesisi veya yapıyı direk yıldırım darbelerinden korumayya, topraklama sistemi tesis veya yapıda meydana gelen kaçakları ve biriken statik enerjiyi boşaltmaya yaraken; ani aşırı akım ve gerilim darbelerine karşı koruma yapmazlar.
Civara veya doğrudan enerji hattına düşen yıldırım akımlarına veya trafo hareketleri, elektrostatik boşalmalar gibi nedenlerle enerji hatlarında meydana gelen ani-aşırı akım ve gerilimlere karşı elektrik tesisatının ve buna bağlı cihazların korunabilmesi için ana panonuza ERK B Tipi B Sınıfı Koruma modülleri, tali tablolarınıza da ERK C Tipi C Sınıfı Koruma modülleri monte ederek ve bu cihazların bağlandığı topraklamanın da iyi olmasını sağlayarak, iyi bir koruma yapmış olursunuz.
Şu anda imalatımızda olan bu Koruma Modülleri, DIN VDE 0100, PART 534 ve uluuslararası standart ılan IEC 60364 normlarına uygun ve ISO 9002 Kalite Yönetim Sistemi altında, RoHS (The Restriction on Certain Hazardous Subtances - Sağlığa Zararlı Maddelerin Kullanımının Kısıtlanması) uyumlu olarak üretilmekte olup, CE belgelidir.
ERK B Tipi Koruma Modülü yıldırım akımlarına dayanıklı olup, (faz- 50kA, nötr-100kA) ara panoya bir ray klemens üzerine, ana panoda yer olmaması durumunda ana panonu hemen yanına bir kutu içine kolaylıkla monte edilir.
ERK C Tipi Koruma Modülü, tali tablolarda kulanılacak olup, B Sınıfına göre daha hassas koruma yapar. Cihazların yıldırım darbelerine karşı da korunabilmesi için, mutlaka B Sınıfıyla beraber kullanılmalıdır. Aralarında en az 20 mt mesafe bırakılmalıdır. B Sınıfında olduğu gibi monte edilir. 1 faz +1 nötr bağlanabileceği gibi, 3 faz +1 nötr olarak da kullanılabilir.
Firmamız tarafından keşif, teknik destek, montaj hizmeti verilmekte olup, ayrıca elektrik teknisyeni elemanlarımızca da montaj ölçüm kontrol hizmeti verilmektedir.

ERK B Sınıfı

1 —Uygulama
ERK B50 3P+1 cihazı, DIN VDE 0675 standardının 65. bölümünde belirtilen B sınıfı cihazın gereksinimlerini ve IEC 61643 —1 standardındaki 1 sınıfı cihazın gereksinimlerine uygundur. Öte yandan söz konusu aşırı voltaj tutucu IEC 61312 —1 standardında belirtilen yıldırım hattı kavramının koşullarına uymak kaydıyla, yıldırımlardan korunma sağlar.
Binada yıldırıma karşı korunma mekanizması olması durumunda, koruyucu yıldırıma eş değerde kablo ile güç ünitesine bağlanır.

2 —Cihazın Kurulması ile İlgili Talimatlar

2.1 —Cihazın Kurulması Gereken Yer
Ana güç ünitesi sistemlerine takılan B sınıfı yüksek gerilim koruma cihazlarının seçilmesi ve kurulması işlemi DIN VDE 0100 standart metninin 534. bölümüne ve IEC 60364 standardına uygun olarak gerçekleştirilir.

2.2 —Elektrik Bağlantıları
Söz konusu bağlantı, bağlantı hatları (L1, L2, L3) ile nötr kondüktör ya da topraklama arasında yapılır. Lx ya da NIPE kondüktörler için iki farklı bağlama çeşidi bulunmaktadır. Korunan ve korunmayan hatlar birbirine paralel olarak döşenmemelidir. Söz konusu iki çeşit hat, korunmasız hattan korumalı hatta aşırı voltaj geçmesi mümkün olmayacak şekilde birbirinden ayrılmalı ya da iki hat birbirinden yalıtılmalıdır.

2.3 —Harici Kondüktöre ya da Nötr Kondüktöre Bağlantı Yapılması
L1, L2 ve L3 hatlarını ve nötr hattı bağlarken, söz konusu hatların ciddi miktarlarda yıldırım akımı taşıyacağı akıldan çıkartılmamalıdır. Bu sebepten ötürü bu hatlar, en az 16 mm2’lik aralık ile tasarlanmıştır.

2.4 —Topraklama Bağlantısının Yapılması
Aşırı voltaj tutucunun topraklama hattı, en az 16 mm2’lik aralık ile tasarlanmış olan bakır kablo ile toprağa bağlanır. VDE 0185 standardının 103. bölümüne ya da IEC 61024 —1 standardına göre söz konusu topraklama bağlantısı mümkün olan en kısa mesafeden yapılmalıdır. Söz konusu topraklama hattından paralel bağlantı alınmamasına özen gösterilmelidir. VDE 01 00 standardının 540. bölümünde bahsi geçen ölçütlere uyulması koşuluyla, topraklama kablosu eş güçlü bağlantı olarak kullanılabilir. Aşırı voltaj tutucunun doğrudan doğruya dağıtım sistemine bağlanması durumunda, topraklama kondüktörü tercihen tevzi çubuğu vasıtasıyla bağlanmalıdır. Potansiyel tevzi çubuğu ile ana eş güçlü bağlantı arasındaki bağlantının en az 16 mm2’lik bakır kablo olmasına özen gösteriniz. Birden fazla sayıda ERK NPE 100 cihazını birbirleri ile yan yana bağlarken, aşırı voltaj tutucunun yan kısmına en az 16 mm2’lik bakır kablo ile ortak bir nötr kondüktör bağlantısı çekilebilir.

ERK C Sınıfı

2.1 —Tesisat Alanı ve Elektrik Bağlantıları
VDE 0675 standardının 6. Bölümündeki hizmet donanım kategorisi dâhilinde üretilmiş olan ERK C25 3P+1 aşırı voltaj tutucuları, VDE 0100 standardının 1. Bölümündeki 111 numaralı kategoriye girmektedir. Bu tutucular koruma altına alınmak istenen sistemin önüne (sistem girişine) ve söz konusu sistemin mümkün olduğunca yakınına monte edilir. Aşırı voltaj tutucuları özellikle ortak N bağlantısına sahip olan TT ve IT şebekeleri için üretilmiştir. L ile N arasına üç adet modül yerleştirilmiştir. N —PE koruyucusu yere bağlanır.
2.2 —Dış ve Nötr Uçlara Bağlantıların Yapılması
Aşırı voltaj tutucusunun bağlantılarını gerçekleştirmek için, dış ve nötr bağlantı kablolarını seçiniz.
2.3 —Yer Bağlantısı
Aşırı voltaj tutucunun yer bağlantısını yapmak için, yükleme sisteminin topraklamasına mümkün olduğu kadar kısa bir şekilde bağlantı kurunuz (VDE 0185, Bölüm 1). Diğer elektrik hatları ile paralel bağlantı yapmaktan kaçınınız. VDE 0190’da da belirtildiği üzere, elektrik yükleme sistemindeki en uygun bağlama noktası, topraklanmış olan tevzi çubuğudur.
Not: N —PE koruyucusunun topraklamasının yükleme sisteminin topraklamasına bağlı olduğunda daima emin olunuz. Aşırı voltaj tutucunun ve N —PE koruyucusunu birleştirilmiş tasarımı yüzünden, aşırı voltaj koruyucu modülünün aşırı akım devresi kapatıcısının önüne kurulması gerekmektedir.
3 —Uygulama
Aşırı voltaj tutucuları, yüksek gerilimi düşük voltajlı donanımlarda kullanılmak üzere kısıtlamak için üretilmiştir. Bu tutucular aynı zamanda üzerine takıldıkları donanımı ve teçhizatı (mesela EDP —sistemleri, telekomünikasyon sistemleri vb…) açıp kapatma operasyonları, elektrostatik boşalma, uzak bir yere ya da doğrudan söz konusu yere yıldırım düşmesi gibi olayların yol açtığı yüksek gerilimden korur. Genel olarak yıldırımdan karşı korunma durumunda, düşük voltajlı teçhizatı doğrudan gelen yıldırımın ve yüksek gerilimin etkilerinden koruyan 1. sınıf yıldırım akımı tutucuları, ana güç ünitesi sistemine bağlanmalıdır. Bu ana güç ünitesi sistemlerine örnek olarak hizmet girişi, dağıtım panelinin üst ya da alt akımı ve OA ile LPZI arasındaki yıldırım koruma bölgeleri gösterilebilir. CI3SS 11 tipi aşırı voltaj tutucuların, atmosferik akım boşalması ya da geçiş elemanlarının açılıp kapanması gibi olaylardan meydana gelen yüksek gerilim durumlarında kullanılması için LPZ1 ile LPZ2 arasındaki düşük voltaj teçhizatının ana ya da alt dağıtım paneline takılması gerekmektedir. Öte yandan CI3SS tipi yüksek gerilim tutucuların aşırı hassas teçhizatı yüksek gerilimin etkilerinden koruması için LPZ2 ile LPZ3 arasında bir noktaya takılması gerekmektedir. Ayrıntılı bilgi için Şekil 1’e bakınız.

         Birden fazla sayıda aşırı voltaj tutucunun tek bir devreye takılması durumunda, düşük voltaj kapasitesine sahip olan teçhizatın aşırı yüklenmemsi için, söz konusu aşırı voltaj tutucuların enerji kapasitelerine göre ayarlanması gerekmektedir. Bunun için farklı sınıftaki aşırı voltaj tutucular arasında belli büyüklükte özdirenç ayrım noktaları bulunmalıdır. Bu işlem ayrıca bunları birleştiren kabloların özdirençleri ile de gerçekleştirilebilir. Öte yanda 1. ve 11. sınıf aşırı voltaj tutucuların koordine edilmesi için 15uH tipi bir endüksiyon gerekir. Kablo endüksiyonu PE koruyucu kondüktörünün takılmasına bağlıdır. Kabloya PE takıldığı zaman 1. ve 11. sınıf aşırı voltaj tutucular arasındaki minimum kablo uzunluğu, önceden döşenmiş olan kablonun uzunlu ne kadar olursa olsun, en az 15 rn olmalıdır (düzya da kıvrım halinde olabilir). PE’nin ayıca bağımsız olarak bağlanması ve L, Lv, L3 ve N arasındaki izolasyon mesafesinin en az 1 m olması durumunda, minimumu kablo uzunluğu 5 metredir. 11. ve 1/1. sınıf aşırı voltaj tutucularda 5 m ayırım kablosu yeterli gelmektedir. Ne var ki bu uzunlukta kablo döşenmesinin mümkün olmadığı durumlarda, söz konusu aşırı voltaj tutucular arasında ayırıcı eleman kullanılması gerekmektedir. Ayrıntılı bilgi için Şekil 1’e bakınız.

Faz kondüktörü ile koruyucu ya da koruyucu kondüktör arasına döşenmiş olan aşırı voltaj tutucuların, aşırı yüklenme durumunda hat ile teçhizatın koruyucu kondüktörü arasında kısa devreye sebep olması ihtimali olduğu için, insanların elektrik akımından korunmasına yönelik alınan önlemlere dikkat edilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu sebepten ötürü, söz konusu aşırı voltaj tutucu dolaylı temas olması durumunda, belirlenmiş bir süre öncesinden devreden çıkartılmalıdır. Bu sayede personelin güvenliği sağlanmış olur. Bunun dışında söz konusu aşırı voltaj tutucular, aşırı güç çekme kapasitelerinden ötürü R. C. D.’lerin güç girişi olan taraflarına bağlanmalıdır. 2’den 5’e kadar olan şekiller aşırı voltaj tutucuların kurulması için gerekli olan devre şemalarını göstermektedir. Şekildeki eş güçlü bağlantı kablosu koruyucu kondüktörün hizmet giriş noktası ya da ana dağıtım panelinden gelen ara bağlantı bölümüne bağlanmaktadır. Bu kısım 0.5X’tir. Ana kondüktörün ara bağlantı bölümü en az 10 mm2 Cu ya da en fazla 25 mm2 Cu’ya maruz kalmaktadır (VDE 0100, Kısım 540, Tablo 9).
Kondüktör izolasyon bandının en az 10 mm kadar uzandığından emin olmalıdır. Bu uzunluk parmakla dokunma olasılığını ortadan kaldırarak kondüktörün güvenliğini sağlar. Aşırı voltaj tutucunun girdi (input) kablosu kondüktör kablolarına (L1, L2, L3) ya da nötr kondüktör (N) girişine; çıktı (output) ise (PE ya da PEN vasıtasıyla) topraklanır ve eş güçlü bir kablo ile bağlanır.
Topraklama kondüktörü ise eş güçlü bir bağlantı kablosu, eş güçlü bir çubuk ya da topraklama elektrotu gibi bir yolla, mümkün olan en kısa mesafeden toprağa bağlanır.

4 —Güvenlik Talimatları
Bu belgede bahsi geçen aşırı voltaj tutucular sadece güvenlik talimatlarını yerine getiren, elektrik işlerine yatkın personel tarafından takılabilir. Bu teçhizatın kullanılmasına sadece kurma talimatlarında belirtilen ve gösterilen koşullara uyulması durumunda izin verilir. İşletme verilerinin, Teknik Veriler talimatlarında verilmiş olan değerleri aşması durumunda söz konusu personel, aşırı voltaj tutucuların işleyişine müdahale etme yetkisine sahiptir. Dahası takılmadan önce, aşırı voltaj tutucunun fiziksel görünümünde dışarıdan bakıldığında fark edilir bir hasar olması durumunda, söz konusu teçhizat elektrik işlerine yatkın bir kişi tarafından kontrol edilecektir. Bu kontrol işlemi sırasında herhangi bir arıza ya da hasar tespit edilmesi durumunda, aşırı voltaj tutucu takılmamalıdır. Ancak kutuyu başka türlü açmak ya da söz konusu elektrik işlerine yatkın kişinin işine karışmak güvenlik talimatlarının ihlali olarak kabul edilir. Söz konusu donanımının talimatlara aykırı olarak kullanılması suretiyle hasar görmesi, garantisini geçersiz kılar.

5 —Hata Tespiti ve Bakım —Onarım Güvenlik Talimatları
Aşırı voltaj tutucuların enerji yükü tümleşik bir termodinamik kontrol cihazı tarafından kontrol edilir. Hata (termal aşırı yüklenme) yaşanması durumunda, söz konusu termodinamik kontrol cihazı aşırı voltaj tutucu ile güç ünitesi arasındaki bağlantıyı keser; bu andan itibaren yüksek gerilime karşı alt akımla korunan teçhizat korumasızdır. Söz konusu hata modül penceresindeki kırmızı hata göstergesinde görülür. Eğer renk kırmızıya dönüşmüşse, hatalı kırmızı gösterge acilen yerinden çıkartılmalıdır. Ayrıntılı bilgi için şekil 6’ya bakınız. Unutmayınız; elektrik yüklenmesine ait yalıtım ölçüm sonuçları, aşırı voltaj tutucunun topraklama bağlantılarından etkilenmiş olabilir. Bu sebepten ötürü, sağlıklı yalıtım ölçümü yapılması için koruma modülünün acilen yenisi ile değiştirilmesi gerekmektedir.